Kernwaarde 'verbindend' verdient structurele plaats in politieorganisatie

De kernwaarde ‘verbindend’ verdient een structurele plek in het politieonderwijs, de basisteams en de politieorganisatie als geheel. Niet omdat de politie de beste vriend van de burger moet zijn, maar omdat positieve contacten en verbindingen de voorwaarden scheppen voor effectief, proportioneel en legitiem politiewerk. Dat is één van de conclusies uit het onderzoek Kernwaarde: Verbindend, uitgevoerd onder leiding van Sara Stronks van de Politieacademie.

Het boek is een resultaat van meerjarig onderzoek in vier superdiverse wijken: Amsterdam Geuzenveld-Slotermeer, Den Haag Schilderswijk-Transvaal, Rotterdam Bospolder/Tussendijken-Spangen en Utrecht Kanaleneiland. Het onderzoek richtte zich op de volgende punten:

• de wijze waarop de politie in de geselecteerde wijken invulling geeft aan de kernwaarde verbindend;

• de processen van spanning, conflict, confrontatie en verzoening die zich in die wijken voordoen;

• de mate waarin politiemensen beseffen dat relaties hun werk beïnvloeden en andersom. En dat benutten bij het signaleren, voorkomen en beperken van maatschappelijke onrust.

Relationeel bewustzijn

Verbindend is een kernwaarde van de politie en een fundament van het Gebiedsgebonden Politiewerk. Verbinding betekent dat mensen een positieve relatie opbouwen en onderhouden. Daarbij werken ze samen en hebben ze overwegend een positief beeld van elkaar. Maar gaat het goedhouden van relaties bij politiewerk niet ten koste van handhaving en criminaliteitsbestrijding? Dat is een misverstand, zeggen de onderzoekers. Verbindend zijn is een waarde, een kompas voor het handelen. Het is geen doel op zich. Het staat niet tegenover handhaven, begrenzen, gezag uitoefenen, gebruik van dwangmaatregelen of geweld.

Ieder handelen brengt niet alleen een inhoudelijke, maar ook een relationele boodschap over. ‘Ook niets doen is een boodschap: wie bijvoorbeeld een melding doet en daarna nooit meer iets hoort, trekt daar zijn eigen conclusies uit. Daarom zou verbindend zijn in elk politiecontact een rol moeten spelen, ook bij een aanhouding, een boete of een harde confrontatie. Welke boodschap geef ik af, en wat betekent dat voor de relatie, nu en later? Maar dat betekent niet dat de politie altijd aardig is, of je beste vriend moet zijn’, zegt Sara.

Positieve gevolgen van een verbinding

Uit het onderzoek blijkt dat een verbindingen verschillende positieve gevolgen hebben voor politiewerk:

1. Versterking van de informatiepositie.

2. Betere mogelijkheden voor de-escalatie.

3. Verzoening na confrontatie: verbindingen bieden aanknopingspunten voor herstel van beschadigde relatie.

4. Versterking van legitimiteit en wederzijds vertrouwen: positieve contacten en verbindingen dragen bij aan een gunstiger wederzijds beeld van de ander zijn betrouwbaarheid en intenties.

5. Voldoening: verbindingen geven mensen het gevoel het verschil te maken, van betekenis te zijn en zinvol bezig te zijn.

Bovenstaande positieve gevolgen zijn er voor de politiecollega’s in de onderzochte wijken, maar gelden andersom ook voor de inwoners van deze wijken.

Goede werkwijzen

Wie begrijpt dat al het politiewerk niet alleen over de inhoud gaat, maar ook over relaties, werkt anders, leggen de onderzoekers uit. Je weegt relaties mee in hoe je een situatie analyseert (relationele analyse) en in hoe je optreedt (relationeel handelen). Wat werkt, laat zich niet vastleggen in standaardprocedures of protocollen. Daarvoor zijn de context, de betrokken partijen en de aard van de relatie tussen die partijen te verschillend.

Sara: ‘De kern is juist dat je je er bewust van bent dát en hoe relaties een rol spelen in politiewerk en dat je daar gericht mee werkt. In de onderzochte teams gebeurt dat nog vaak ad-hoc: door individuele agenten, bij acute spanningen of achteraf. Uit het onderzoek komt wel naar voren dat er vier goede werkwijzen zijn die helpen om verbindend politiewerk beter te borgen.’

1. Relationele analyse als vast onderdeel van het dagelijkse werk

Relationele analyse betekent dat je relaties bewust en systematisch meeweegt bij het plannen en organiseren van politiewerk. Dat gaat verder dan een gebiedsscan of netwerkanalyse. Je kijkt niet alleen wie met wie verbonden is, maar ook naar de kwaliteit van die relaties en naar de positie van de politie zelf: met wie hebben wij contact en waar ontbreekt dat? Dat geldt voor relaties met de wijk, maar ook binnen het team en met ketenpartners. Vier kernvragen helpen daarbij:

• Wie zijn de betrokken partijen, de politie zelf inbegrepen?

• Wat is de aard van de relatie tussen deze partijen?

• Wie zetten we in en hoe?

• Wat levert dat op?

Zo worden aannames over relaties zichtbaar en kun je gericht kiezen waar je wel en niet op investeert. ‘Teams die deze vragen standaard stellen, bijvoorbeeld in casusbesprekingen of bij overdrachten, maken kennis over relaties zichtbaar en bespreekbaar. Anders blijft die kennis in de hoofden van individuele collega’s hangen’, legt Sara uit.

2. Verbindend werken is een verantwoordelijkheid van het hele team

In teams waar verbindend werken goed gaat, is het niet alleen een zaak van de wijkzorg: iedereen in het team is er alert op. Collega’s praten er openlijk met elkaar over relaties en lastige keuzes, in- en extern. Dat vraagt om een open en op leren en ontwikkelen gerichte teamcultuur.

3. Vertrouwen bouwen in plaats van vertrouwen meten

Vertrouwen kun je niet zomaar afdwingen of sturen. Het groeit door wat mensen met elkaar doen en hoe zij met elkaar omgaan. Daarom is het belangrijk om te sturen op gedrag dat vertrouwen helpt opbouwen. Dat begint met het maken van positief contact. Want dat is de voedingsbodem waar verbindingen op kunnen ontstaan. Positief contact krijg je door te zoeken naar dat wat mensen met elkaar verbindt, naar wat de relatie waardevol maakt en naar een gevoel van relatieveiligheid.

4. Leidinggevenden dragen verbindend politiewerk uit

Leidinggevenden spelen een belangrijke rol in de manier waarop het team werkt. Wat zij aandacht geven, groeit. Om verbindend politiewerk onderdeel te maken van het dagelijkse werk, moeten leidinggevenden ruimte geven aan gesprekken over relaties, het delen van kennis en het maken van gezamenlijke afspraken. Leidinggevenden die dat doen, zorgen ervoor zorgen dat relationele analyse en relationeel handelen een vaste plek krijgen in jaarplannen, voortgangsgesprekken en evaluaties.

Sara: ‘Of de politie een verbindende politie is, mag niet afhangen van de individuele agent die er toevallig affiniteit mee heeft. Verbindend zijn is een gedeelde verantwoordelijkheid van het team, de leidinggevende en de politieorganisatie en essentieel om een politie van en voor iedereen te kunnen zijn.’

Wil je graag het hele onderzoek lezen? Stuur dan een mail naar [email protected].