Onderwijs ‘Als familierechercheur ben je geen leider, maar moet je volgen’ Geschreven op vrijdag 20 februari 2026 Zaken zoals de moord op Anne Faber of Lisa uit Abcoude schokken de hele samenleving. De familierechercheur is in zulke gevallen de schakel tussen de nabestaanden en het strafrechtelijk onderzoek. Op de Politieacademie worden deze familierechercheurs opgeleid. Marije Versteeg is jarenlang familierechercheur geweest en leidt nu nieuwe collega’s op. ‘In mijn rol als docent kan ik alsnog mijn warme hart voor slachtoffers laten spreken.’ De zorg voor slachtoffers van strafbare feiten krijgt steeds meer aandacht. Op 22 februari is het de Europese Dag van het Slachtoffer. Deze dag richt zich op het verbeteren van hulpverlening en het rechtvaardigheidsgevoel voor slachtoffers en hun naasten. ‘Ik vind het mooi dat voor slachtoffers en nabestaanden de laatste tijd meer aandacht is. Het is goed dat we als samenleving gaan beseffen wat hun wordt aangedaan. En wat de impact daarvan is. Zij vragen er niet om’, vertelt Marije. Voor de tweede keer slachtoffer ‘Verdachten hebben al heel lang rechten, maar slachtoffers zijn lang onderbelicht geweest. Wanneer je zwanger raakt en een kindje krijgt, dan krijg je zwangerschapsverlof, bevallingsverlof en geboorteverlof. Maar verlies je jouw kind aan moord of doodslag? Dan krijg je niks. En dat terwijl je soms wel jarenlang naar rechtszaken toe moet. Terwijl je kapotgaat van verdriet en geen idee hebt in welke wereld je terechtkomt. Als familierechercheur heb je dan een heel betekenisvolle rol’, legt Marije uit. ‘Toen ik bij de politie begon, was gelijk duidelijk dat ik van de empathie ben. Ik wil je snappen, begrijpen en naast je staan. Bij zaken zoals die van Lisa of Anne Faber zie je dat mensen daar een mening over hebben. Je gaat toch niet in het donker fietsen? Je gaat toch niet in een tunneltje staan wachten bij een tbs-kliniek? Dat maakt nabestaanden opnieuw slachtoffer. Dat kan je als familierechercheur niet veranderen. Maar je kan die secundaire victimisatie (voor de tweede keer slachtoffer worden) wel zoveel mogelijk beperken. Door de familie te vertellen wat er in de media gaat komen. Door bereikbaar te zijn voor vragen. Maar ik ging bijvoorbeeld ook mee naar een confrontatie als het lichaam werd vrijgegeven.’ Geen redderrol vervullen ‘Als familierechercheur sta je vooraan qua emoties. Je krijgt ze allemaal over je heen’, vertelt Marije. ‘In de opleiding zit daarom een gedeelte over mentale weerbaarheid. Hoe signaleer je het als je emmertje vol zit? En hoe zorg je er dan voor dat je weer in evenwicht komt? Daar laten we de studenten over nadenken. Je leert jezelf beter kennen. Ook door te bespreken waar je sterk in bent en wat je aandachtspunten zijn. Wil je bijvoorbeeld vooral dingen regelen en de redderrol vervullen? Of kan je ook luisteren? Niet luisteren om op te lossen, maar luisteren om aan te sluiten.’ ❛❛ Bij heftige rouw of stress kan je IQ vijftien punten naar beneden gaan. Studenten krijgen daarnaast juridische les en leren over slachtofferrechten en diversiteit binnen culturen. Door simulaties met trainingsacteurs voelen ze hoe het in de praktijk zal zijn. Maar de studenten leren ook over wat rouw met het brein doet. Marije: ‘Bij heftige rouw of stress kan je IQ vijftien punten naar beneden gaan. Heb je normaal een IQ van 100? Dan kan je meekomen in de maatschappij. Maar bij een IQ van 85 heb je een licht verstandelijke beperking. Afspraken nakomen, papieren uitzoeken, een uitvaart regelen: dat lukt niet meer. Politieagenten zijn gewend om te handelen. Maar nu bepalen slachtoffers of nabestaanden het tempo en de richting. Ik leer de familierechercheurs dat ze geen leider zijn, maar dat ze moeten volgen.’ Familieagent en familierechercheur Op de Politieacademie worden politiemensen niet alleen opgeleid als familierechercheur, maar is er ook een opleiding voor de familieagent. Ondanks dat de namen op elkaar lijken, zit in hun taken een groot verschil. ‘Het verlies waar familieagenten en familierechercheurs mee te maken krijgen is vaak net zo plotseling en heftig. Maar als familieagent heb je nooit te maken met een misdrijf. Er is dus niemand die verwijtbaar is. Denk aan een verkeersongeluk, een suïcide of een vermissing die geen misdrijf is. Er is geen onderzoeksteam, omdat het geen strafrechtelijk onderzoek is’, legt Marije uit. ‘Bij het werk van familierechercheurs draait er wel een onderzoeksteam. Zij hebben namelijk altijd te maken met een misdrijf, zoals een voltooid levensdelict of ernstige verkrachting. Het zijn zaken die schokkend zijn voor de maatschappij. Familierechercheurs hebben ‘de luxe’ dat ze ook andere professionals naast hen hebben staan, zoals casemanagers van Bureau Slachtofferhulp en slachtofferadvocaten. Maar het werk is ook gecompliceerder.’ ❛❛ Het is al verschrikkelijk als je over jouw dochter hoort wat er met haar is gebeurd, maar de hele wereld leest dat ook. Die impact is echt anders bij rouw. Met een rechtszaak komt vaak ook van alles over het slachtoffer in de openbaarheid. In details wordt gesproken over hoe iemand om het leven is gebracht. ‘Het is al verschrikkelijk als je over jouw dochter hoort wat er met haar is gebeurd, maar de hele wereld leest dat ook. Die impact is echt anders bij rouw. Daarnaast duurt het hele proces rondom een rechtszaak en strafrechtelijk onderzoek jaren. En daarmee duurt het ook lang voordat mensen kunnen gaan verwerken’, weet Marije. Rouw en verlies na een misdrijf Er is een verschil tussen veelvoorkomende rouw en rouw na een misdrijf. Wat zijn deze verschillen? En wat hebben nabestaanden nodig? Marije deed hier onderzoek naar. ‘Daaruit blijkt dat het heel belangrijk is dat nabestaanden leren terug te vallen op hun eigen netwerk. En niet op het politienetwerk. Wij staan aan de zijlijn en stappen uiteindelijk weer uit. Je moet slachtoffers het recht van herstel geven. We ondersteunen daar waar de politie die taak heeft, maar we blijven politie. Ik vind het belangrijk dat studenten dat leren.’ Wat is het verschil tussen moord en doodslag? Waarom krijgt iemand een tbs-maatregel? Hoelang duurt een strafrechtelijk onderzoek? Wat gebeurt er tijdens de sectie? In de praktijk merkt Marije dat nabestaanden daar veel vragen over hebben. ‘Ik wil dat de familierechercheurs die ik opleid daar antwoorden op kunnen geven.’ ‘Vaak komen dat soort vragen ook pas wanneer wij weer uit beeld zijn. Net zoals vragen als: Waarom begrijpen ouders elkaar niet meer? Hoe verloopt een rouwproces van iets dat zo groot is? Daarom wil ik dat al die kennis ook bij de buurman, de juf of de huisarts terechtkomt. Mijn ervaring als familierechercheur en mijn kennis als toegepast psycholoog heb ik daarom samengevoegd in een boek. In ‘Rouw en herstel na verlies door een misdrijf; waar rouw en recht elkaar raken’ breng ik twee werelden samen. De binnenwereld van verlies en de buitenwereld van politie en recht.’ Stokje overgeven In 2021 kreeg Marije tijdens haar piketdienst een telefoontje waarbij ze dacht: ‘Ik wil niet weer dat verdriet zien. Het is genoeg’. Marije: ‘Het is dan ook sterk om ermee te stoppen. En het stokje over te geven aan mensen die nog wel die veerkracht hebben. Ik vind het fijn studenten mee te geven wat mij heeft gevormd tot wie ik nu ben. Ik kan hen opleiden en begeleiden, zodat zij nog beter kunnen aansluiten bij de nabestaanden daar waar ik dat niet meer doe. Dat geeft mij voldoening.’