Mentale weerbaarheid onder druk: zo bereiden politieagenten zich voor op de praktijk

In het tweede seizoen van de docuserie Blauw zien we impactvolle zaken voorbij komen. Ook de studenten krijgen stevige simulaties voor hun kiezen. Hoe bereid je studenten daarop voor? Docent Gevaarsbeheersing Edwin Bruinaars vertelt hoe hij dat aanpakt. En student Dante vertelt wat hij van deze lessen heeft geleerd.

‘Mentale weerbaarheid gaat over denken en de gedachten die we hebben', legt Edwin uit. 'En als we geconfronteerd worden met een uitdaging, dat we deze gedachten kunnen controleren en sturen. Het gaat erom dat je de focus op de goede plek hebt, waardoor je goede beslissingen kunt nemen. Mentale weerbaarheid bestaat uit een hele serie van instrumenten die je kunt inzetten tot het maken van de juiste keuze in je werk. En dat dat onder tijdsdruk.’

'Elke politieagent moet beslissingen nemen, maar daar hebben ze meestal niet veel tijd voor. Met de middelen die wij studenten aanleren, leren ze sneller en goed schakelen. Maar de kern van mentale weerbaarheid is om te zorgen dat politieagenten hun vak nog beter kunnen uitvoeren. En studenten beter voor te bereiden op dat uitdagende vak. Mentale weerbaarheid is eigenlijk dé ondersteuning om een zo goed mogelijk prestatie te leveren.’

‘Voor mij is mentale weerbaarheid vooral de focus houden in stressvolle situaties’, legt Dante uit. 'Op de Politieacademie heb ik hier verschillende oefeningen voor gehad. Eén was met je vuurwapen. We kregen vooraf een heel korte uitleg over wat we gingen doen. Toen moest ik heel erg gefocust zijn op wat mijn taak en doel waren. Daarna rende ik een route, waardoor ik buiten adem raakte.'

'Aan het einde hiervan kreeg ik een blinddoek op. En toen moest ik verschillende handelingen met mijn vuurwapen uitvoeren, precies zoals mij in het begin verteld was. Ik leerde door mijn ademhaling onder controle te houden en te blijven denken aan mijn taak en mijn doen, zo de focus te houden bij stressvolle situaties.’

Realistische simulatie als voorbereiding op de praktijk

In aflevering vier zien we dat de studenten Daniëlle en Dante in een oefening twee jongeren moeten aanspreken. Hierbij schuwen de acteurs schelden, duwen, trekken en filmen niet. Is dit wel realistisch? ‘Ja, deze simulatie is wel de realiteit in de meeste grote steden’, legt Edwin uit. ‘Dus we oefenen ook dat de acteurs ver gaan. We weten als Politieacademie dat de studenten hiermee te maken krijgen, soms sneller dan ze lief is.’

‘Ik denk dat het beter is dat ze dit veel en heftig oefenen in een veilige leeromgeving waar er ruimte is om na te praten en te ontladen, dan dit zomaar out of the blue op straat mee te maken. Ik heb ook regelmatig contact met de eenheden. Zo kan ik ook actuele zaken of ontwikkelingen meenemen in de lessen én de oefeningen. Helaas komt dit gedrag of zwaarder geweld in de eenheden rondom Rotterdam steeds vaker voor. Dus we oefenen dit aan het einde van de opleiding ook meer.’

Begrenzen én doorpakken als leerdoel

‘De oefening die je ziet, was voor mij echt een goed meetmoment’, legt Dante uit. ‘Ik zat op dat moment net op het punt dat ik zou starten in de praktijk. Ik dacht: 'dit is wat ik straks ga doen'. Ik wilde met deze oefening ook toetsen of ik mijn bevoegdheden kende en hoe lastige gesprekken mij afgaan. Eerlijk gezegd vond ik dat het best goed ging. Ik heb in de oefening echt doorgepakt. En ik denk dat ik me niet te veel heb laten uitdagen.'

'Ik had misschien wel het gesprek wat beter kunnen beginnen’, vervolgt Dante. ‘Dus niet meteen zeggen: ‘dit en dat mag niet’, maar eerst een normaal praatje maken. Deze simulatie was echt bedoeld om mij en mijn medestudenten uit de tent te lokken. In de praktijk valt dat vaak wel mee. De meeste mensen worden wel boos, maar vaak niet zo heftig als in deze oefening. Ik heb wel pas een aanhouding gehad waarbij de verdachte mij wel probeerde uit te dagen.'

'Eén van de eerste dingen die je leert op de Politieacademie is dat het gedrag - de boosheid - vaak niet op jou als persoon is gericht. Dit is vaker gericht op de situatie of op het uniform. Doordat je het onderscheid leert, kun je ook beter bepalen wat je kunt doen om dat gedrag te stoppen.'

'De verdachte keerde zich uiteindelijk wél tegen mij persoonlijk. Ik moet dan duidelijk de grens trekken. Ik zeg dan letterlijk wat ik hoor dat iemand zegt en wijs hem dan op de gevolgen. Het beledigen van een ambtenaar in functie is namelijk strafbaar. Het is wel zaak dat je doorpakt als iemand nog een keer een beledigende opmerking maakt.’

In welke fase van het gesprek zit je?

‘We leren de student hoe om te gaan met dit soort situaties in kleine stappen', legt Edwin uit. 'Wat je in Blauw ziet, was echt niet de eerste simulatie die ze kregen. We beginnen altijd met hoe ze het beste iemand kunnen aanspreken als ze die persoon willen aanhouden. We starten de oefeningen altijd met een meewerkende verdachte die doet wat je zegt. Daarna gaan we langzaam over in situaties waarbij iemand verbaal niet wil meewerken. En zo gaan we steeds een stapje verder.’

'In de praktijk gaat het nu veel beter’, vertelt Dante. ‘Ik heb namelijk anderhalf jaar de tijd gehad om te oefenen. Nu is het natuurlijk voor me geworden dat ik grenzen stel en doorpak. Ook door Edwin heb ik geleerd dat ik altijd scherp moet zijn terwijl ik optreed. Je moet je niet laten afleiden van je taak en je doel. Dat kun je doen door een mentale tool in te zetten, maar ook door jezelf een duidelijk doel op te leggen, bijvoorbeeld iemand aanhouden.’

'De eerste stap is dan zo weinig mogelijk geweld gebruiken. Lukt dat niet, omdat de verdachte niet meewerkt, dan schaal ik iets op door een geweldsmiddel in te zetten. En hierbij geldt dat ik ook moet nadenken over de gevolgen die het gebruiken van dat geweldsmiddel kan hebben. Het kan namelijk weer agressie bij de verdachte oproepen. Bij elke stap die ik zet, moet ik echt heel goed nadenken. Voordat ik deze oefeningen kende, kon ik wel eens makkelijk afgeleid zijn. Nu is dat bijna omgekeerd.'

Fotocredits Dante: AVROTROS